Valideynlər üçün bələdçi
Uşaq İnkişafı
0–3 Yaş
Hər uşaq özünəməxsus sürətlə inkişaf edir. Bu bələdçi orta normaları göstərir — narahatlıq yaranarsa, pediatrınızla məsləhətləşin.
Yenidoğulmuş
Mərhələ 1/8Motor İnkişaf
- Baş tutmağa başlayır (3 aylıq olanda)
- Qollarını və ayaqlarını hərəkət etdirir
- Yastı yerə qoyulduqda başını qaldırır
- Əlini yumub açır
Nitq & İletişim
- Ağlar — yeganə ünsiyyət vasitəsi
- "Ah", "oh" kimi seslər çıxarır
- Tanış seslərə reaksiya verir
- Valideynin üzünü tanıyır
İdrak & Hisslər
- 20–30 sm məsafəyə fokuslanır (ana üzünün məsafəsi)
- Parlaq rənglərə diqqət çəkir
- Seslərə dönür
- Ritmik hərəkətlərə sakinləşir
Sosial & Emosional
- İlk sosial gülümsəmə (6 həftə civarı)
- Tanış üzü tanıyır
- Göz təması qurur
- Valideyn səsinə sakinləşir
Valideyn məsləhəti: Bu dövrdə ən vacib şey körpənizə güvən hissi aşılamaqdır — ona cavab vermək, onu tutmaq, gözlərinin içinə baxmaq.
Uyanış Dövrü
Mərhələ 2/8Motor İnkişaf
- Başını möhkəm saxlayır
- Öz bədənini dönməyə başlayır (yan tərəfə)
- Əşyalara uzanır və tutur
- Ağzına götürmək üçün hər şeyi tutur
Nitq & İletişim
- Babbling başlayır ("ba-ba", "da-da")
- Güldür-güldür gülür
- Öz adına reaksiya verir
- Müxtəlif seslər çıxarır
İdrak & Hisslər
- Rəngləri ayrı-seçkilik edir
- Yüzünə tutulan əşyaları izləyir
- Səbəb-nəticə əlaqəsini anlamağa başlayır
- Güzgüdə özünə maraqla baxır
Sosial & Emosional
- Tanış üzlərə geniş gülümsəyir
- Yabancılara fərqli reaksiya verir
- Sevincini bədən dili ilə bildirir
- Oyun oynamaqdan zövq alır
Valideyn məsləhəti: Bu dövrdə körpənizlə çox danışın — hətta o cavab verə bilməsə belə. Dil inkişafının əsası bu erkən söhbətlərlə qoyulur.
Kəşfiyyatçı
Mərhələ 3/8Motor İnkişaf
- Oturmağa başlayır (dəstəksiz)
- Əmirləməyə hazırlaşır
- Əşyaları bir əldən digərinə keçirir
- Ayaqları ilə yeri itələyir
Nitq & İletişim
- "Mama", "Dada" deyir (mənasız)
- Tanımadığı insanlar qarşısında çəkinir
- İşarə ilə ünsiyyət qurmağa başlayır
- Tonusa cavab verir (acıqlı/şad ses)
İdrak & Hisslər
- Gizlənmiş əşyaları axtarır (obje daimiliyinin başlanğıcı)
- Öz adını tanıyır
- Sadə oyunlar anlayır (əl-əl)
- Yeni oyuncaqlara maraqla yanaşır
Sosial & Emosional
- Yabancı qorxusu (stranger anxiety) başlayır
- Valideynə bağlılıq güclənir
- Rədd etmə bildirmək üçün baş silkir
- Oyun zamanı emosiyalarını ifadə edir
Valideyn məsləhəti: Bu dövrdə körpənizə hər şeyi kəşf etmək imkanı verin — təhlükəsiz oyuncaqlar, müxtəlif toxunuşlar, müxtəlif seslər.
İlk Addımlar
Mərhələ 4/8Motor İnkişaf
- Əmirləyir
- Dayaqla ayağa qalxır
- İlk addımları atır (bəziləri)
- Barmaqlarla kiçik əşyaları götürür (pincer grip)
Nitq & İletişim
- İlk mənalı söz ("mama", "dada", "baba")
- "Xeyr" sözünü anlayır
- Sadə əmrlərə tabe olur
- Barmaqla işarə edir
İdrak & Hisslər
- Obje daimiliyini tam anlayır
- Gizlənpaçaq oyunundan çox zövq alır
- Nəyin nə olduğunu anlayır (telefon, qaşıq)
- Səbəb-nəticə anlayışı güclənir
Sosial & Emosional
- Valideynin emosiyalarını "oxuyur"
- Başqasının oyuncağına maraq göstərir
- Təqlidetmə güclənir
- Ayrılığa reaksiya verir
Valideyn məsləhəti: \"Uşaq kəşfiyyatı\" bu dövrdə adi haldır — körpəniz imkan tapdıqca hər şeyi kəşf edir. İmkan verin, ancaq diqqətli olun.
İlk Sözcüklər
Mərhələ 5/8Motor İnkişaf
- Müstəqil yürüyür
- Pilləkənləri dırmaşır (dəstəklə)
- Top atır
- Qələmlə cızır
Nitq & İletişim
- 5–10 söz lüğəti
- Cisimlərə barmaqla işarə edir
- Sadə sorğulara "bəli/xeyr" ilə cavab verir
- Heyvan seslərini təqlid edir
İdrak & Hisslər
- Forma uyğunlaşdırma oyunları sevir
- Sadə problemləri həll edir
- Günlük rutini anlayır
- Rəsm kitablarında tanıdığı şeyləri göstərir
Sosial & Emosional
- "Öz işini görmək" istəyir (müstəqillik)
- Empatinin ilk əlamətləri
- Müstəqil oyun oynayır
- Xoşladığı insanları sevindirməyə çalışır
Valideyn məsləhəti: Bu dövrdə uşağınızla çox oxuyun. Kitabları birlikdə vərəqləmək dil inkişafını sürətləndirir.
Dil Partlaması
Mərhələ 6/8Motor İnkişaf
- Qaçmağa başlayır
- Ayaqla top vurur
- Bir əl ilə çəng vurur
- Qaşıq istifadə edir (bəzən)
Nitq & İletişim
- 50+ söz lüğəti
- İki sözdən ibarət cümlə ("mama gəl", "su iç")
- Başqalarının danışığını anlamaq güclənir
- "Nə bu?" sualını çox soruşur
İdrak & Hisslər
- Sadə çeşidləmə (rəng, forma)
- 2–3 addımlı tapşırıqları yerinə yetirir
- Rəsmlərə baxaraq tanır
- Əhval-ruhiyyəsini anlamağa başlayır
Sosial & Emosional
- "Xeyr" dövrü (toddler resistance)
- Qısqanclıq göstərir
- Başqası ilə oyun oynamaq istəyir
- "Mənim" anlayışı güclənir
Valideyn məsləhəti: \"İki sözdən ibarət cümlə\" bu dövrün əsas hədəfidir. Uşağınız bunu etmirsə, mütəxəssislə məsləhətləşin.
Müstəqillik
Mərhələ 7/8Motor İnkişaf
- Pilləkənləri dəstəksiz enir
- Üç təkərli velosipedə minir
- Qayçı istifadə edir (uşaq qayçısı)
- Kubiklərdən qüllə tikir (6+ blok)
Nitq & İletişim
- 200–300 söz lüğəti
- 3 sözdən ibarət cümlə
- Sual soruşur: "Niyə?", "Kim?", "Harada?"
- Tanımadığı insanlar tərəfindən başa düşülür
İdrak & Hisslər
- Rəng adlarını öyrənir
- Saymağa başlayır (1–5)
- Xəyal oyunları (pretend play)
- Keçmiş hadisələri xatırlayır
Sosial & Emosional
- Empatiya göstərir
- Kömək etmək istəyir
- Rol oyunları sevir
- Duyğu adlarını öyrənir ("mən üzgünəm")
Valideyn məsləhəti: Bu dövrdə uşağınıza seçim vermək müstəqilliyini inkişaf etdirir: \"Alma yoxsa armud?\" kimi sadə seçimlər.
3 Yaşa Doğru
Mərhələ 8/8Motor İnkişaf
- Bir ayaq üstündə dayanır
- Tullanır (iki ayaqla)
- Qələm ilə dairə çəkir
- Özü geyinir (sadə paltarlar)
Nitq & İletişim
- 500+ söz; 3–4 sözdən ibarət cümlə
- Tanımadığı insanlar tərəfindən çox yaxşı başa düşülür
- Hekayə danışır
- "Mən", "sən", "o" əvəzliklərini doğru istifadə edir
İdrak & Hisslər
- Rəqəmləri 1–10 sayır
- Formaları (dairə, kvadrat, üçbucaq) bilir
- Vaxtı anlayır (sabah, dünən, indi)
- Çeşidləmə və kateqorizasiya edir
Sosial & Emosional
- Həmyaşıdları ilə birlikdə oynayır (cooperative play)
- Qaydaları anlayır və buna əməl edir
- Duyğularını sözdə ifadə edir
- Dostluq əlaqəsi qurur
Valideyn məsləhəti: 3 yaş dövrü uşaq üçün böyük bir dönüş nöqtəsidir — məktəbəqədər hazırlıq üçün ideal vaxt.
Uşağınızın inkişafı haqqında sualınız var?
Peşəkar yuxu məsləhətçisi və laktasiya mütəxəssisimizlə əlaqə saxlayın.
Xidmətlərə bax